{"id":8035,"date":"2016-04-28T14:49:26","date_gmt":"2016-04-28T11:49:26","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.erm.ee\/?p=8035"},"modified":"2016-04-29T11:30:48","modified_gmt":"2016-04-29T08:30:48","slug":"laatre-ristipetai-uurimine-ja-konserveerimine","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.erm.ee\/?p=8035","title":{"rendered":"Laatre ristiped\u00e4j\u00e4 uurimine ja konserveerimine"},"content":{"rendered":"<div class=\"fcbkbttn_buttons_block\" id=\"fcbkbttn_left\"><div class=\"fcbkbttn_like \"><fb:like href=\"https:\/\/blog.erm.ee\/?p=8035\" action=\"like\" colorscheme=\"light\" layout=\"standard\"  width=\"225px\" size=\"small\"><\/fb:like><\/div><div class=\"fb-share-button  \" data-href=\"https:\/\/blog.erm.ee\/?p=8035\" data-type=\"button\" data-size=\"small\"><\/div><\/div><p><em>Tekst: Mariliis Vaks, konservaator<\/em><\/p>\n<p><em>Fotod: Piret \u00d5unapuu, Kristiina Piirisild, Karl-Erik Hiiemaa<\/em><\/p>\n<p>2014. aasta suvel r\u00e4ndas Laatre kuivanud ristipuu kohalike inimeste soovil ja Eesti Rahva Muuseumi korraldusel Tartusse. T\u00e4naseks on puu n\u00e4itusesaali \u00fcles seatud ja ootab uue maja avamist.<\/p>\n<div id=\"attachment_8039\" style=\"width: 1210px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-8039\" data-attachment-id=\"8039\" data-permalink=\"https:\/\/blog.erm.ee\/?attachment_id=8039#main\" data-orig-file=\"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC0478.jpg\" data-orig-size=\"1200,795\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;1456841153&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"_DSC0478\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-large-file=\"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC0478-1024x678.jpg\" class=\"wp-image-8039 size-full\" src=\"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC0478.jpg\" alt=\"_DSC0478\" width=\"1200\" height=\"795\" srcset=\"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC0478.jpg 1200w, https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC0478-392x260.jpg 392w, https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC0478-300x199.jpg 300w, https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC0478-768x509.jpg 768w, https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC0478-1024x678.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px\" \/><p id=\"caption-attachment-8039\" class=\"wp-caption-text\">Foto 1. Laatre ristipet\u00e4i oma uuel kohal ERMi p\u00fcsin\u00e4itusel<\/p><\/div>\n<p><strong>Laatre ristiped\u00e4j\u00e4 lugu<\/strong><\/p>\n<p>Laatre ristipedajas ehk ristipet\u00e4i oli Eesti vanim elav ristipuu. Arvatavalt just sellest puust kirjutab Matthias Johann Eisen oma raamatus \u201eEsivanemate ohverdamised\u201c:<\/p>\n<p><em>Laatres kasvab kirikutee \u00e4\u00e4res suur pedajas, koor riste t\u00e4is l\u00f5igatud. Surnut pedajast m\u00f6\u00f6da viies l\u00f5igati vanasti ikka rist pedaja koore sisse, koduk\u00e4ija kojutulemise takistamiseks<\/em>. (M. J. Eisen, 1919)<\/p>\n<p>Ristipuude uurija Marju K\u00f5ivupuu s\u00f5nutsi kuuluvad ristipuud traditsioonilise matusekombestiku juurde V\u00f5rumaal Karula, Kanepi, Urvaste, P\u00f5lva, R\u00f5uge ja R\u00e4pina kihelkonnas ning Tartumaal Sangaste, Kambja ja V\u00f5nnu kihelkonnas. L\u00f5una-Eesti matustel on t\u00e4nini kombeks l\u00f5igata kalmistuteele j\u00e4\u00e4vasse p\u00fchasse metsatukka puut\u00fcvele lahkunu m\u00e4lestuseks ristim\u00e4rk.<\/p>\n<p>Kui palju ristim\u00e4rke tegelikult ristipedajasse l\u00f5igatud oli, seda ei saa enam kunagi teada, sest 2014. aastaks oli puu suure osa oma korbast p\u00f5rmu kukutanud. Puu oli surnud ja tema v\u00f5im kadunud \u2013 enam ei peatanud ta kalmuaiast koduteele asunud rahutut hinge.<\/p>\n<p>Keskkonnaameti spetsialistid hindasid 2010. aastal puu seisukorra halvaks. T\u00f5deti, et see on t\u00e4iesti kuivanud ja alles on ainult pruunm\u00e4danikust kahjustatud t\u00fc\u00fcgas. Kardeti, et varem v\u00f5i hiljem v\u00f5ib see m\u00f5ne tormi k\u00e4igus \u00fcmber kukkuda.<\/p>\n<p>2014. aasta juuni l\u00f5pus v\u00f5eti 27 meetri k\u00f5rgune puu ettevaatlikult maha ning toimetati Tartusse.<\/p>\n<div id=\"attachment_8042\" style=\"width: 1210px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC_0613.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-8042\" data-attachment-id=\"8042\" data-permalink=\"https:\/\/blog.erm.ee\/?attachment_id=8042#main\" data-orig-file=\"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC_0613.jpg\" data-orig-size=\"1200,708\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;1403869635&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"DSC_0613\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-large-file=\"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC_0613-1024x604.jpg\" class=\"wp-image-8042 size-full\" src=\"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC_0613.jpg\" alt=\"DSC_0613\" width=\"1200\" height=\"708\" srcset=\"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC_0613.jpg 1200w, https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC_0613-441x260.jpg 441w, https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC_0613-300x177.jpg 300w, https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC_0613-768x453.jpg 768w, https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC_0613-1024x604.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-8042\" class=\"wp-caption-text\">Foto 2. Ristim\u00e4nni turvalise langetamise ja Tartusse toimetamise eest vastutas firma ArborEST O\u00dc.<\/p><\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div id=\"attachment_8043\" style=\"width: 306px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC_0643.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-8043\" data-attachment-id=\"8043\" data-permalink=\"https:\/\/blog.erm.ee\/?attachment_id=8043#main\" data-orig-file=\"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC_0643.jpg\" data-orig-size=\"675,1200\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;1403873806&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"DSC_0643\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-large-file=\"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC_0643-576x1024.jpg\" class=\"wp-image-8043\" src=\"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC_0643-576x1024.jpg\" alt=\"DSC_0643\" width=\"300\" height=\"533\" srcset=\"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC_0643-576x1024.jpg 576w, https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC_0643-146x260.jpg 146w, https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC_0643-169x300.jpg 169w, https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC_0643.jpg 675w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-8043\" class=\"wp-caption-text\">Foto 3. T\u00fcve sisemus<\/p><\/div>\n<p><strong>Ristim\u00e4nni konserveerimine<\/strong><\/p>\n<p>Puu oli seest \u00f5\u00f5nes ning suure osa oma koorest maha visanud. See, et ristipuu sellisena p\u00fcsti p\u00fcsis, on paras ime, sest puubioloogia seisukohalt on just ristide tegemine selle puu hukkumise p\u00f5hjus.<\/p>\n<p>Koore ja t\u00fcve sisse l\u00f5igatud m\u00e4rkide t\u00f5ttu p\u00e4\u00e4ses m\u00e4danik puusse ja s\u00f5i selle s\u00fcdame l\u00e4bi. Koorevigastused takistasid toitainete ringlust ning oma t\u00f6\u00f6 on teinud ka \u00fcraskid ja teised loomad.<\/p>\n<p>Puu tuuldus pea poolteist aastat Raadi m\u00f5iskompleksis varju all, oodates uue n\u00e4itusemaja valmimist. Konservaatorite \u00fclesandeks oli j\u00e4lgida, et puu oleks kaitstud v\u00f5imalike putukkahjurite ja keskkonnam\u00f5jude eest.<\/p>\n<p>Samuti tuli j\u00e4lgida, et lahtised kooret\u00fckid, mis kannavad ristide n\u00e4ol v\u00e4\u00e4rtuslikku informatsiooni, oleksid kinnitatud.<\/p>\n<div id=\"attachment_8041\" style=\"width: 1210px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC_0422.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-8041\" data-attachment-id=\"8041\" data-permalink=\"https:\/\/blog.erm.ee\/?attachment_id=8041#main\" data-orig-file=\"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC_0422.jpg\" data-orig-size=\"1200,795\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;1407239177&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"DSC_0422\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-large-file=\"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC_0422-1024x678.jpg\" class=\"wp-image-8041 size-full\" src=\"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC_0422.jpg\" alt=\"DSC_0422\" width=\"1200\" height=\"795\" srcset=\"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC_0422.jpg 1200w, https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC_0422-392x260.jpg 392w, https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC_0422-300x199.jpg 300w, https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC_0422-768x509.jpg 768w, https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC_0422-1024x678.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-8041\" class=\"wp-caption-text\">Foto 4. Ristim\u00e4nni t\u00fcvi tuuldus poolteist aastat Raadi m\u00f5isakompleksis varju all.<\/p><\/div>\n<p>2016. aasta m\u00e4rtsis t\u00f5steti 5,5 m k\u00f5rgune ristidega kaetud t\u00fcvi oma asukohale n\u00e4itusesaalis. Puu \u00fclemist osa s\u00e4ilitatakse hoidlas. T\u00fcvi asetati alusele, mis kinnitati omakorda \u00f5hutusavadega varustatud metallplaadile. Plaadi reguleeritavad jalad aitasid puu t\u00e4pselt paika timmida. \u00dclevalt on m\u00e4nd ankurdatud ning kinnitatud koormarihmade abil tala k\u00fclge.<\/p>\n<div id=\"attachment_8036\" style=\"width: 1210px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC0422.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-8036\" data-attachment-id=\"8036\" data-permalink=\"https:\/\/blog.erm.ee\/?attachment_id=8036#main\" data-orig-file=\"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC0422.jpg\" data-orig-size=\"1200,598\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;1456839710&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"_DSC0422\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-large-file=\"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC0422-1024x510.jpg\" class=\"wp-image-8036 size-full\" src=\"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC0422.jpg\" alt=\"_DSC0422\" width=\"1200\" height=\"598\" srcset=\"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC0422.jpg 1200w, https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC0422-460x229.jpg 460w, https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC0422-300x150.jpg 300w, https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC0422-768x383.jpg 768w, https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC0422-1024x510.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-8036\" class=\"wp-caption-text\">Foto 5. Ristipedajasse l\u00f5igatud ristim\u00e4rgid.<\/p><\/div>\n<p>N\u00e4itusesaalis kinnitasid konservaatorid lahtised kooret\u00fckid oma kohale bambustikkude ja v\u00e4ikeste happekindlate liistunaeltega, mille pead retu\u0161eeriti. Kohati oli vaja kooret\u00fckke ka liimida, milleks oli sobivaim Paraloid B72 15% lahus atsetoonis. Lahtine tolm ning k\u00f5dunenud biomass eemaldati spetsiaalse HEPA-filtriga varustatud tolmuimeja abil.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC0445.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" data-attachment-id=\"8037\" data-permalink=\"https:\/\/blog.erm.ee\/?attachment_id=8037#main\" data-orig-file=\"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC0445.jpg\" data-orig-size=\"1200,869\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;1456840252&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"_DSC0445\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-large-file=\"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC0445-1024x742.jpg\" class=\"alignnone size-full wp-image-8037\" src=\"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC0445.jpg\" alt=\"_DSC0445\" width=\"1200\" height=\"869\" srcset=\"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC0445.jpg 1200w, https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC0445-359x260.jpg 359w, https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC0445-300x217.jpg 300w, https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC0445-768x556.jpg 768w, https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC0445-1024x742.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px\" \/><\/a><\/p>\n<div id=\"attachment_8040\" style=\"width: 1210px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/20160229_142006.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-8040\" data-attachment-id=\"8040\" data-permalink=\"https:\/\/blog.erm.ee\/?attachment_id=8040#main\" data-orig-file=\"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/20160229_142006.jpg\" data-orig-size=\"1200,893\" data-comments-opened=\"1\" data-image-meta=\"{&quot;aperture&quot;:&quot;0&quot;,&quot;credit&quot;:&quot;&quot;,&quot;camera&quot;:&quot;&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;created_timestamp&quot;:&quot;1456755606&quot;,&quot;copyright&quot;:&quot;&quot;,&quot;focal_length&quot;:&quot;0&quot;,&quot;iso&quot;:&quot;0&quot;,&quot;shutter_speed&quot;:&quot;0&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;orientation&quot;:&quot;0&quot;}\" data-image-title=\"20160229_142006\" data-image-description=\"\" data-image-caption=\"\" data-large-file=\"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/20160229_142006-1024x762.jpg\" class=\"wp-image-8040 size-full\" src=\"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/20160229_142006.jpg\" alt=\"20160229_142006\" width=\"1200\" height=\"893\" srcset=\"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/20160229_142006.jpg 1200w, https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/20160229_142006-349x260.jpg 349w, https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/20160229_142006-300x223.jpg 300w, https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/20160229_142006-768x572.jpg 768w, https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/20160229_142006-1024x762.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-8040\" class=\"wp-caption-text\">Fotod 6, 7. Konservaatorid t\u00f6\u00f6hoos.<\/p><\/div>\n<p><strong>Laatre ristim\u00e4nni vanus<\/strong><\/p>\n<p>\u00dcheks eesm\u00e4rgiks oli Laatre ristim\u00e4nni vanuse m\u00e4\u00e4ramine. P\u00f6\u00f6rdusime selle v\u00e4ljaselgitamiseks dendrokronoloog Alar L\u00e4\u00e4nelaiu poole, kes tegi vastavad uuringud pedaja 5,5 meetri k\u00f5rguselt saetud t\u00fcve ristl\u00f5ikekettal. Madalamalt ei saanud proovi v\u00f5tta, kuna t\u00fcvi oli seest pehkinud. Samuti puudus t\u00fcvekettal koor, sest puu seisis aastaid ilmastiku k\u00e4es surnuna.<\/p>\n<p>Uuringu tulemusena v\u00f5ib tingimisi v\u00e4ita, et Laatre ristipet\u00e4i t\u00e4rkas seemnest 1752. aastal ning kasvas viimati kas 1990. v\u00f5i 1991. aasta suvel. Seega elas puu 239- v\u00f5i 240-aastaseks!<\/p>\n<p><strong>Kirjandus<\/strong><\/p>\n<p>K\u00f5ivupuu, Marju. 2001. In memoriam Laatre ristipedajas. \u2013 M\u00e4etagused nr 16, lk 117\u2013119.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.folklore.ee\/tagused\/nr16\/kqivupuu.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer nofollow\">Click to access kqivupuu.pdf<\/a><\/p>\n<p>L\u00e4\u00e4nelaid, Alar. 2016. Laatre ristim\u00e4nni vanus (k\u00e4sikiri).<\/p>\n<p>Ranniku, Veljo. 1998. Osoon: P\u00f5lispuud 8, Laatre ristipet\u00e4i ehk ristim\u00e4nni lugu. Eesti Rahvusringh\u00e4\u00e4ling. ETV, 1. august.<br \/>\nhttp:\/\/arhiiv.err.ee\/guid\/201005062337244010010002081001517C41A040000005020B00000D0F003201.<\/p>\n<p>S\u00e4inas, Rein. 2014. Head teed sulle, Laatre rstim\u00e4nd! \u2013 Valgamaalane, nr 73, 28 juuni.<\/p>\n<p>Tarand, Kaarel. 2014. Pettai p\u00e4\u00e4stmine. V\u00e4rat nr 2 (15), lk 6.<\/p>\n<div class=\"fcbkbttn_buttons_block\" id=\"fcbkbttn_left\"><div class=\"fcbkbttn_like \"><fb:like href=\"https:\/\/blog.erm.ee\/?p=8035\" action=\"like\" colorscheme=\"light\" layout=\"standard\"  width=\"225px\" size=\"small\"><\/fb:like><\/div><div class=\"fb-share-button  \" data-href=\"https:\/\/blog.erm.ee\/?p=8035\" data-type=\"button\" data-size=\"small\"><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tekst: Mariliis Vaks, konservaator Fotod: Piret \u00d5unapuu, Kristiina Piirisild, Karl-Erik Hiiemaa 2014. aasta suvel r\u00e4ndas Laatre kuivanud ristipuu kohalike inimeste soovil ja Eesti Rahva Muuseumi korraldusel Tartusse. T\u00e4naseks on puu n\u00e4itusesaali \u00fcles seatud ja ootab uue maja avamist. Laatre ristiped\u00e4j\u00e4 lugu Laatre ristipedajas ehk ristipet\u00e4i oli Eesti vanim elav ristipuu. Arvatavalt just sellest puust kirjutab&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8039,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[9,5],"tags":[],"class_list":["post-8035","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-konserveerimine","category-museaal"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.4 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Laatre ristiped\u00e4j\u00e4 uurimine ja konserveerimine - Eesti Rahva Muuseumi ajaveeb<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/blog.erm.ee\/?p=8035\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"et_EE\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Laatre ristiped\u00e4j\u00e4 uurimine ja konserveerimine - Eesti Rahva Muuseumi ajaveeb\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Tekst: Mariliis Vaks, konservaator Fotod: Piret \u00d5unapuu, Kristiina Piirisild, Karl-Erik Hiiemaa 2014. aasta suvel r\u00e4ndas Laatre kuivanud ristipuu kohalike inimeste soovil ja Eesti Rahva Muuseumi korraldusel Tartusse. T\u00e4naseks on puu n\u00e4itusesaali \u00fcles seatud ja ootab uue maja avamist. Laatre ristiped\u00e4j\u00e4 lugu Laatre ristipedajas ehk ristipet\u00e4i oli Eesti vanim elav ristipuu. Arvatavalt just sellest puust kirjutab&hellip;\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/blog.erm.ee\/?p=8035\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Eesti Rahva Muuseumi ajaveeb\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2016-04-28T11:49:26+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2016-04-29T08:30:48+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC0478.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1200\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"795\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Eesti Rahva Muuseum\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Kirjutanud\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Eesti Rahva Muuseum\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Eeldatav lugemisaeg\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"4 minutit\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/blog.erm.ee\\\/?p=8035#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/blog.erm.ee\\\/?p=8035\"},\"author\":{\"name\":\"Eesti Rahva Muuseum\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/blog.erm.ee\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/6e98c391cb00a33e7c22a3571e062114\"},\"headline\":\"Laatre ristiped\u00e4j\u00e4 uurimine ja konserveerimine\",\"datePublished\":\"2016-04-28T11:49:26+00:00\",\"dateModified\":\"2016-04-29T08:30:48+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/blog.erm.ee\\\/?p=8035\"},\"wordCount\":742,\"commentCount\":1,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/blog.erm.ee\\\/?p=8035#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/blog.erm.ee\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2016\\\/04\\\/DSC0478.jpg\",\"articleSection\":[\"Konserveerimine\",\"Museaal\"],\"inLanguage\":\"et\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/blog.erm.ee\\\/?p=8035#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/blog.erm.ee\\\/?p=8035\",\"url\":\"https:\\\/\\\/blog.erm.ee\\\/?p=8035\",\"name\":\"Laatre ristiped\u00e4j\u00e4 uurimine ja konserveerimine - Eesti Rahva Muuseumi ajaveeb\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/blog.erm.ee\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/blog.erm.ee\\\/?p=8035#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/blog.erm.ee\\\/?p=8035#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/blog.erm.ee\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2016\\\/04\\\/DSC0478.jpg\",\"datePublished\":\"2016-04-28T11:49:26+00:00\",\"dateModified\":\"2016-04-29T08:30:48+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/blog.erm.ee\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/6e98c391cb00a33e7c22a3571e062114\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/blog.erm.ee\\\/?p=8035#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"et\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/blog.erm.ee\\\/?p=8035\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"et\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/blog.erm.ee\\\/?p=8035#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/blog.erm.ee\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2016\\\/04\\\/DSC0478.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/blog.erm.ee\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2016\\\/04\\\/DSC0478.jpg\",\"width\":1200,\"height\":795},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/blog.erm.ee\\\/?p=8035#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/blog.erm.ee\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Laatre ristiped\u00e4j\u00e4 uurimine ja konserveerimine\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/blog.erm.ee\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/blog.erm.ee\\\/\",\"name\":\"Eesti Rahva Muuseumi ajaveeb\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/blog.erm.ee\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"et\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/blog.erm.ee\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/6e98c391cb00a33e7c22a3571e062114\",\"name\":\"Eesti Rahva Muuseum\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"et\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/cb6d9ad5fb49f3f7315028ce5fe60641075f2cb52b8a058ff5a985fa2d8c1da0?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/cb6d9ad5fb49f3f7315028ce5fe60641075f2cb52b8a058ff5a985fa2d8c1da0?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/cb6d9ad5fb49f3f7315028ce5fe60641075f2cb52b8a058ff5a985fa2d8c1da0?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Eesti Rahva Muuseum\"},\"sameAs\":[\"http:\\\/\\\/www.erm.ee\"],\"url\":\"https:\\\/\\\/blog.erm.ee\\\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Laatre ristiped\u00e4j\u00e4 uurimine ja konserveerimine - Eesti Rahva Muuseumi ajaveeb","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/blog.erm.ee\/?p=8035","og_locale":"et_EE","og_type":"article","og_title":"Laatre ristiped\u00e4j\u00e4 uurimine ja konserveerimine - Eesti Rahva Muuseumi ajaveeb","og_description":"Tekst: Mariliis Vaks, konservaator Fotod: Piret \u00d5unapuu, Kristiina Piirisild, Karl-Erik Hiiemaa 2014. aasta suvel r\u00e4ndas Laatre kuivanud ristipuu kohalike inimeste soovil ja Eesti Rahva Muuseumi korraldusel Tartusse. T\u00e4naseks on puu n\u00e4itusesaali \u00fcles seatud ja ootab uue maja avamist. Laatre ristiped\u00e4j\u00e4 lugu Laatre ristipedajas ehk ristipet\u00e4i oli Eesti vanim elav ristipuu. Arvatavalt just sellest puust kirjutab&hellip;","og_url":"https:\/\/blog.erm.ee\/?p=8035","og_site_name":"Eesti Rahva Muuseumi ajaveeb","article_published_time":"2016-04-28T11:49:26+00:00","article_modified_time":"2016-04-29T08:30:48+00:00","og_image":[{"width":1200,"height":795,"url":"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC0478.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Eesti Rahva Muuseum","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Kirjutanud":"Eesti Rahva Muuseum","Eeldatav lugemisaeg":"4 minutit"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/blog.erm.ee\/?p=8035#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/blog.erm.ee\/?p=8035"},"author":{"name":"Eesti Rahva Muuseum","@id":"https:\/\/blog.erm.ee\/#\/schema\/person\/6e98c391cb00a33e7c22a3571e062114"},"headline":"Laatre ristiped\u00e4j\u00e4 uurimine ja konserveerimine","datePublished":"2016-04-28T11:49:26+00:00","dateModified":"2016-04-29T08:30:48+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/blog.erm.ee\/?p=8035"},"wordCount":742,"commentCount":1,"image":{"@id":"https:\/\/blog.erm.ee\/?p=8035#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC0478.jpg","articleSection":["Konserveerimine","Museaal"],"inLanguage":"et","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/blog.erm.ee\/?p=8035#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/blog.erm.ee\/?p=8035","url":"https:\/\/blog.erm.ee\/?p=8035","name":"Laatre ristiped\u00e4j\u00e4 uurimine ja konserveerimine - Eesti Rahva Muuseumi ajaveeb","isPartOf":{"@id":"https:\/\/blog.erm.ee\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/blog.erm.ee\/?p=8035#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/blog.erm.ee\/?p=8035#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC0478.jpg","datePublished":"2016-04-28T11:49:26+00:00","dateModified":"2016-04-29T08:30:48+00:00","author":{"@id":"https:\/\/blog.erm.ee\/#\/schema\/person\/6e98c391cb00a33e7c22a3571e062114"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/blog.erm.ee\/?p=8035#breadcrumb"},"inLanguage":"et","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/blog.erm.ee\/?p=8035"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"et","@id":"https:\/\/blog.erm.ee\/?p=8035#primaryimage","url":"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC0478.jpg","contentUrl":"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC0478.jpg","width":1200,"height":795},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/blog.erm.ee\/?p=8035#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/blog.erm.ee\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Laatre ristiped\u00e4j\u00e4 uurimine ja konserveerimine"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/blog.erm.ee\/#website","url":"https:\/\/blog.erm.ee\/","name":"Eesti Rahva Muuseumi ajaveeb","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/blog.erm.ee\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"et"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/blog.erm.ee\/#\/schema\/person\/6e98c391cb00a33e7c22a3571e062114","name":"Eesti Rahva Muuseum","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"et","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/cb6d9ad5fb49f3f7315028ce5fe60641075f2cb52b8a058ff5a985fa2d8c1da0?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/cb6d9ad5fb49f3f7315028ce5fe60641075f2cb52b8a058ff5a985fa2d8c1da0?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/cb6d9ad5fb49f3f7315028ce5fe60641075f2cb52b8a058ff5a985fa2d8c1da0?s=96&d=mm&r=g","caption":"Eesti Rahva Muuseum"},"sameAs":["http:\/\/www.erm.ee"],"url":"https:\/\/blog.erm.ee\/?author=1"}]}},"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p2l9Zd-25B","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_likes_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/blog.erm.ee\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/DSC0478.jpg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.erm.ee\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8035","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.erm.ee\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.erm.ee\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.erm.ee\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.erm.ee\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8035"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/blog.erm.ee\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8035\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8053,"href":"https:\/\/blog.erm.ee\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8035\/revisions\/8053"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.erm.ee\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/8039"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.erm.ee\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8035"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.erm.ee\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8035"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.erm.ee\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8035"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}